دانشمندان در یک مطالعه جدید بین المللی که نقطه اوج همکاری تحقیقاتی چند رشته ای متخصصان در بررسی علل تنوع چشمگیر جغرافیایی در بروز سرطانها در جهان به شمار می رود، به یافته های شگفت انگیزی دست یافتند: هیچ امضای ژنتیکی که توضیح دهنده علت این تنوع وسیع در بروز سرطان مری در جهان باشد، مشاهده نمی شود؛ اما امیدواری به کشف این سرنخ مهم در تحقیقات بعدی همچنان وجود دارد.

 

به گزارش پژوهشکده بیماری های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، مطالعه جدید دانشمندان که ۱۸ اکتبر ۲۰۲۱ طی مقاله ای  با عنوان : Mutational signatures in esophageal squamous cell carcinoma from eight countries with varying incidence  در مجله Nature Genetics منتشر شده، به بررسی نقش جهش های ژنتیکی در تنوع جهانی سرطان کارسینوم سلول سنگفرشی مری» (ESCC)پرداخته است؛ بدان امید که به یک الگوی ویژه از «امضاهای ژنتیکی» در سرطان مری  در مناطقی با بروز بالای این نوع سرطان دست یابد ؛ چرا که معکوس کردن این عامل می تواند به شناسایی علل ناشناخته سرطان کمک کند.

نویسنده: فرشته هاشمی

آبان 1400

سرطان مری، هشتمین سرطان شایع در جهان است و «کارسینوم سلول سنگفرشی مری» (ESCC) شایع ترین نوع سرطان مری به شمار می رود؛ بیماری که در سال ۲۰۲۰  بیش از ۶۰۰ هزار قربانی در سراسر جهان داشته است.

به گفته محققان در این مطالعه جدید، بروز سرطان مری با تنوع بسیار چشمگیری در جهان مواجه است؛ به طوری که میزان بروز این بیماری در تعدادی از کشورها بیش از ۱۰۰ برابر برخی نقاط است.

محققان در این تحقیق بزرگ بین المللی بیش از ۵۵۰ ژنوم سرطان از افراد مبتلا به «کارسینوم سلول سنگفرشی مری» / ESCC  ، از ۸ کشور ایران ، چین ، کنیا ، تانزانیا ، مالاوی (با میزان بروز بالا) و برزیل ، ژاپن و انگلستان (با میزان بروز کمتر)  که دارای سبک زندگی و محیط  زندگی متفاوت هستند را بررسی کرده و دریافتند ژنوم بیماران مبتلا به سرطان مری به طور قابل توجهی مشابه است و هیچ امضای ژنتیکی به عنوان الگویی که توضیح دهنده تنوع گسترده در بروز سرطان مری در جهان باشد مشاهده نمی شود.

در عین حال، محققان عواملی را شناسایی کردند که خطر «کارسینوم سلول سنگفرشی مری» را در مناطق خاصی افزایش می‌دهد ؛ برای مثال، بروز این بیماری ، در شمال ایران ، با مصرف بالای تریاک و در ژاپن  با مصرف زیاد الکل ارتباط  قوی دارد.

این یافته محققان در مطالعه منتشره در مجله «نیچر ژنتیک»، درحالی به دست آمده است که دکتر رضا ملک زاده، از نویسندگان مطالعه حاضر و رهبر مطالعه کوهورت گلستان (بزرگترین مطالعه خاورمیانه و شمال افریقا که به بررسی علل شیوع بالای سرطان مری و دیگر سرطانهای گوارشی در شمال شرق ایران- استان گلستان – به عنوان داغترین نقطه بروز سرطان مری در جهان با مشارکت بیش از ۵۰ هزار نفر پرداخته و نتایج دو دهه بررسی وسیع و دقیق آن به تایید ارتباط «قوی» و «مثبت» مصرف تریاک با بروز ۷ نوع سرطان در انسان و تولید مونوگراف «سرطانزایی تریاک» و نیز تاثیر مصرف چای داغ در بروز سرطان مری توسط آژانس بین المللی تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی انجامید) می گوید: در مطالعه کوهورت گلستان که ۸ هزار نفر از ۵۰ هزار شرکت کننده در مطالعه ، مصرف کننده دائمی تریاک بوده اند، دریافتیم متابولیت های تریاک ، در ادرار، مو و خون افرادی که این ماده  مخدر را مصرف کرده اند، وجود دارد و  بر اساس این شواهد، تریاک ویژگی های اصلی مواد سرطان زا را دارا بوده و انواع مختلف تریاک ژنوتوکسیک هستند.

استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران می افزاید: نکته قابل توجه در یافته های بعدی ما این بود که حتی افراد سیستانی که به استان گلستان مهاجرت کرده بودند و از نژاد ترکمن نبودند، اما بر اثر مصرف دائمی تریاک یا ترکیبی از عوامل خطر دیگر ، به سرطان بویژه سرطانهای گوارشی مبتلا شده بودند.

به گفته رییس پژوهشکده بیماری های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، در مطالعه جهانی جدید انجام شده که ایران نیز به عنوان یکی از کشورهای دارای بروز بالای سرطان مری، مشارکت قوی داشته است، بافتهای سرطانی و بافتهای طبیعی و سالم اطراف بافتهای سرطانی در بیماران برای بررسی تاثیر جهشهای ژنتیکی بر ایجاد سرطان و آسیب به دی ان ای، مقایسه و در نهایت مشاهد شد که الگوی ژنتیکی واحدی در ژنوم بیماران مبتلا به سرطان مری وجود ندارد اما خطر ابتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی مری در مناطقی مانند ایران که مصرف تریاک زیاد است، بالاست.

وی با بیان این که در بررسی علل شیوع بالای بروز سرطان یا هر بیماری دیگری در هر منطقه، بررسی دقیق عوامل خطر ابتلا به بیماری در همان منطقه شیوع، نقش مهمی دارد، به عوامل ایجاد سرطان مری در ایران بر اساس نتایج مطالعه کوهورت گلستان اشاره کرد و گفت: ۷۵ درصد موارد سرطان مری در منطقه گلستان، به مواجهه طولانی مدت با ترکیبی از عوامل مصرف تریاک ، نوشیدن چای داغ، مصرف کم میوه و سبزیجات تازه، بهداشت نامناسب دهان و دندان، مصرف آب آشامیدنی غیربهداشتی و استفاده از سوختهای نفتی و بیوزیستی در فضای بسته داخل خانه نسبت داده می شود.

محقق سرطان شناسی با اشاره به این که هم اکنون سرطان مری نهمین و دهمین سرطان شایع به ترتیب در مردان و زنان ایرانی است و بر اساس آخرین آمار ثبت سرطان در ایران ، موارد جدید بروز سرطان مری در مردان ایرانی ۲۰۴۹ و در زنان ۱۶۵۲ مورد بوده است

وی همچنین این نکته مهم را یادآور شد که در حال حاضر موارد بروز سرطان مری در ایران به دلیل بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی و اصلاح سبک زندگی ایرانیان ، از ۱۰۰ در ۱۰۰ هزار نفر جمعیت به ۲۰ در ۱۰۰ هزار نفر (یک پنجم کاهش) طی دهه های گذشته رسیده است و بر اساس نتایج آخرین داده های ملی ثبت سرطان مبتنی برکل جمعیت کشور ( با پوشش صد در صدی)، موارد جدید سرطان مری  با کاهش ۱۷٫۵ درصدی تا کمتر از پنج سال آینده مواجه خواهد شد.

استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران در عین حال تاکید کرد که ایران (شمال شرق) همچنان جزو کشورهایی با بالاترین نرخ بروز سرطان مری به شمار می رود.

دکتر ملک زاده با بیان این که حدود ۲۹ درصد افزایش سرطانها در ایران طبق پیش بینی بروز سرطانها در ایران تا ۱۴۰۴ /۲۰۲۵ ، مربوط به تغییرات در ساختار جمعیتی ایران ( رشد جمعیت و پیری جمعیت) و ۱۴ درصد نیز به سایر عوامل از جمله  «توسعه و تشدید عوامل خطر بروز سرطانها» مرتبط است، خاطرنشان کرد: علاوه بر نقش عوامل محیطی که تاثیر آنها در بروز سرطانها اثبات شده است ، اما، مطالعات آینده نگر مبتنی بر جمعیتی که مشارکت کنندگان و روند سلامت، بیماری و مرگ و میر آنها را به شکل طولانی مدت و دقیق پیگیری می کند، علاوه بر شناسایی عوامل اپی ژنتیک،  همچنین امکان شناسایی عوامل ژنی بویژه جهشهای ژنتیکی بر بروز بیماری ها را با استفاده از فناوری های پیشرفته و بیومارکرهای تشخیصی دقیق فراهم می کند ؛ چرا که برای پیش بینی بروز بیماری ها در افراد طی سالهای آینده، حداقل به ۱۰ سال زمان نیاز است.

نویسنده همکار مطالعه جهانی منتشره در «نیچر ژنتیک» امیدوار است مطالعات بعدی دانشمندان در این برنامه تحقیقاتی بتواند به یافته های دقیق تری درباره نقش جهش های ژنتیکی در تنوع جغرافیایی گسترده در بروز سرطانها در جهان بینجامد و معتقد است این یافته ها نیز می تواند در کاهش بروز سرطانها و پیشگیری از آنها کمک بسیار موثری کند.

 
به گزارش پژوهشکده بیماری های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر سرمایک استراتون، مدیر موسسه Wellcome Sanger بریتانیا و رهبر برنامه تحقیقاتی Cancer Grand Challenges Mutographs   نیز گفت: ما مطمئن هستیم که جهش های ژنتیکی در ایجاد بروز سرطانها نقش دارند. یافته ها و شواهد فعلی نشان داده است برخی از عوامل بدون آسیب رساندن به دی ان ای باعث ایجاد سرطان می شوند.

 وی با تاکید بر این که مطمئن هستیم عاملی برای ایجاد چنین تنوعی در بروز کارسینوم سلول سنگفرشی مری نقش دارد  افزود: یکی از راه های ما این است که فراتر از توالی‌یابی ژنوم‌های سرطانی و توالی بندی بافت‌های طبیعی به بررسی بپردازیم و معتقدیم که دستیابی به عواملی که موجب ایجاد چنین تنوع بزرگی در بروز کارسینوم سلول سنگفرشی مری  در سراسر جهان شده اند ، به لطف پیشرفت های اخیر در فناوری  دستیابی به این عوامل امکانپذیر است.
 
دکتر پائول برنان، همکار تیم تحقیقاتی «موتوگراف» و رییس بخش ژنتیک آژانس بین المللی تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی نیز، تنوع بروز سرطان «کارسینوم سلول سنگفرشی مری» را یک معمای علمی قدیمی می خواند که نخستین بار در دهه 1960 گزارش شده است.
 وی می افزاید: با این یافته‌ها، ما قطعه دیگری را به پازل تنوع بروز سرطان «کارسینوم سلول سنگفرشی مری»  اضافه کرده‌ایم.
 
همچنین دکتر سارا مودی، محقق مؤسسه Wellcome Sanger  بریتانیا  و یکی از نویسندگان مقالهگفت: «یافته‌های مطالعه با توجه به تفاوت‌های سبک زندگی و محیط‌ زندگی بیماران مبتلا به سرطان مری ما را شگفت‌زده کرد و دلایل تنوع غیرمعمول بروز سرطان مری همچنان یک راز باقی مانده است.
وی می افزاید: ما برخی از سرنخ‌های مهم و بزرگترین مجموعه داده‌های توالی‌یابی کل ژنوم برای کارسینوم سلول سنگفرشی مری را که در حال حاضر در دسترس است، باقی می‌گذاریم و این مجموعه داده برای همه دانشمندان قابل دسترسی است و امیدواریم که یافته‌های ما به تحقیقات بیشتر بینجامد.

 

 

انتهای پیام

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی