در یک رویداد مهم تاریخی و بین المللی، «سرطان زایی مصرف تریاک» که مهمترین دستاورد بیش از دو دهه تلاش تحقیقاتی محققان ایرانی در "مطالعه کوهورت گلستان" به شمار می رود، در آژانس بین المللی تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی (IARC / WHO) مورد تایید قرار گرفت و در آینده به عنوان « مونوگراف 126» منتشر خواهد شد.

 

به گزارش پژوهشکده بیماریهای گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران ، «سرطان زایی مصرف تریاک» در جلسه اعضای کارگروه «مونوگراف 126» آژانس بین المللی تحقیقات سرطان شامل 16 محقق و متخصص برجسته سرطان از 10 کشور جهان که  11 تا 20 سپتامبر 2020/ 21 -  30 شهریور ماه  99 به صورت مجازی ( به دلیل پاندمی کووید -19)  برگزار شد، مورد بحث، بررسی و تایید قرار گرفت.

نتایج مهم این ارزیابی ها  8 اکتبر 2020 در مجله معتبر The Lancet Oncology منتشر شده است.

 

 مطالعه کوهورت گلستان  بخشی از مطالعه سرطان معده در شمال ایران (GEMINI) ، نخستین و یکی از بزرگترین مطالعات کوهورت در غرب آسیا و شمال آفریقا است که در سال 2004 توسط تیمی از محققان پژوهشکده بیماری های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران به رهبری دکتر رضا ملک زاده و با همکاری دانشگاه علوم پزشکی گلستان، آژانس بین المللی تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی (IARC / WHO)  و انستیتو ملی سرطان آمریکا  (NCI / NIH، در شهر گنبد کاووس و 326 روستای استان گلستان در شمال شرق  ایران ، با هدف اولیه شناسایی علل اصلی شیوع بالای سرطان مری در این منطقه آغاز شد و با همکاری گسترده بین المللی با معتبرترین دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی سرطان جهان (موسسه ملی تحقیقات سرطان آمریکا (NCI/NIH) ، مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه کمبریج، دانشگاه تورنتو، دانشگاه جانز هاپکینز و دانشگاه کارولینسکا)  ادامه یافت و به دستاوردهای بسیار مهمی در شناسایی علل سرطان های گوارشی بویژه سرطان مری و معده ، اثبات  تاثیر نوشیدن چای داغ در بروز سرطان و انتشار آن در مونوگراف آژانس بین المللی تحقیقات سرطان و نیز اثبات « سرطانزایی مصرف تریاک در بروز 7 نوع سرطان » و تایید آن توسط آژانس بین المللی تحقیقات سرطان برای انتشار در مونوگراف 126 انجامید. این مطالعه، در سال 2018 مدال افتخار آژانس بین المللی تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی را دریافت کرد.

طبقه بندی عوامل سرطانزا در انسان در آژانس بین المللی تحقیقات سرطان

آژانس بین المللی تحقیقات سرطان  از سال 1971 تا کنون یکهزار عامل سرطان در انسان را شناسایی و ارزیابی کرده است. مواد شیمیایی، عوامل شغلی ، محیطی، بیولوژیکی و سبک زندگی از جمله این عوامل هستند . از مجموع یکهزارعامل ارزیابی شده، بیش از 400 عامل به عنوان سرطانزا شناخته شده اند. عوامل ارزیابی شده، با توجه به قدرت شواهد مطالعات حیوانی، آزمایشگاهی و انسانی، در سه گروه طبقه بندی می شوند:  سرطانزا (گروه 1)، احتمالا سرطانزا (گروه 2) و غیرسرطانزا (گروه 3).

کارگروه مونوگراف 126 آژانس بین المللی  تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی در ارزیابی سرطانزایی تریاک، صرفا «تریاک » را بررسی کرده و سایر مواد افیونی شامل هروئین، مرفین ، کدئین و مخدرهای صنعتی خارج از دامنه این ارزیابی ها بوده است.

تریاک، ماده ای صمغ مانند و بسیار اعتیادآور است که از لاتکس، تخم گیاه خشخاش به دست می آید. این ماده مخدر حداقل از 25 آلکالوئید (ترکیبات آلی شیمیایی) تشکیل شده و به اشکال گوناگون خام ، شیره و سوخته و به روشهای دودی یا بلعیدن مصرف می شود.

 

 

طبقه بندی «سرطانزا بودن مصرف تریاک» در گروه یک «عوامل سرطانزا در انسان» توسط آژانس بین المللی تحقیقات سرطان  

بر اساس نتایجی که حاصل بیش از 17 ماه بررسی جزئیات تمام داده ها و شواهد « سرطان زایی مصرف تریاک»  در مطالعات آزمایشگاهی و انسانی و همچنین بررسی بسیار دقیق موضوع  در جلسات اخیر اعضای کارگروه مونوگراف 126 آژانس بین المللی تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی ، تریاک با استناد به شواهد «کافی» در مطالعات انسانی، به عنوان «ماده سرطانزا» شناخته و در گروه «یک» عوامل سرطانزا برای انسان، طبقه بندی شد. طبق نتایج مورد تایید کارگروه مونوگراف 126 آژانس بین المللی تحقیقات سرطان ، مصرف طولانی مدت تریاک به هر شکل (خام، شیره یا سوخته) ، به هر روش (دودی یا بلعیدن) و به هر مقدار در انسان سرطانزاست.

 تایید ارتباط «قوی» و «مثبت» مصرف تریاک با بروز 7 نوع سرطان

کارگروه مونوگراف 126 آژانس بین المللی تحقیقات سرطان، همچنین با استناد به شواهد «کافی» در مطالعات انسانی، مصرف تریاک با بروز سرطانهای ریه، حنجره و مثانه را دارای ارتباط «قوی» تشخیص داد. بر پایه این بررسی ها، همچنین مصرف تریاک، دارای «ارتباط مثبت» با بروز سرطانهای مری، معده، لوزالمعده و حلق با استناد به شواهد «محدود» در مطالعات انسانی است.

مشاهده متابولیت های تریاک ، در ادرار، مو و خون مصرف کنندگان تریاک

انواع مختلف تریاک (خام، سوخته یا شیره) ، ژنوتوکسیک هستند

شواهد مستند و مورد تایید کارگروه مونوگراف 126  آژانس بین المللی تحقیقات سرطان بویژه مطالعه کوهورت گلستان، به شکلی قوی نشان  داده است متابولیت های تریاک ، در ادرار، مو و خون افرادی که این ماده  مخدر را مصرف کرده اند، مشاهده شده است.  بر اساس این شواهد، تریاک ویژگی های اصلی مواد سرطان زا را دارا بوده و انواع مختلف تریاک (خام، سوخته یا شیره) ، ژنوتوکسیک هستند.
داده های مطالعه کوهورت گلستان، معتبرترین شواهد آژانس بین المللی تحقیقات سرطان در بررسی «سرطانزا بودن مصرف تریاک »

تایید «سرطانزا بودن مصرف تریاک» در جلسات اعضای کارگروه مونوگراف 126 آژانس بین المللی تحقیقات سرطان،  با استناد به انواع مطالعات صورت گرفته است. از جمله این مطالعات، دو مطالعه کوهورت و بیش از دوازده مطالعه مورد - شاهدی در مناطق مختلف ایران بوده اند که ارتباط بین مصرف تریاک و سرطان ها را بررسی کرده اند ؛ اما بیشترین و معتبرترین داده ها در این باره که مورد استناد قرار گرفت، مربوط به شواهد وسیع، قوی و دقیق «مطالعه کوهورت گلستان» بوده است.

در مطالعه کوهورت گلستان با 50،045 شرکت کننده بزرگسال 40 تا 75 سال ، 17 درصد افراد (8،487 نفر) استفاده منظم از انواع تریاک شامل (خام ، شیره و سوخته) را گزارش کرده اند. همچنین از زمان آغاز مطالعه تا 2019  بیش از 8000 مرگ  درمیان شرکت کنندگان ثبت شده  که 1570 مورد آنها ناشی از سرطانها و بیش از 54 درصد این مرگ های سرطانی ، ناشی از سرطانهای دستگاه گوارش بوده است.

 

 

مطالعه کوهورت گلستان، برطرف کننده تردیدها درباره عوامل مخدوش کننده تاثیر تریاک در بروز سرطان

به اذعان کارگروه مونوگراف 126 آژانس بین المللی تحقیقات سرطان، مطالعه کوهورت گلستان، دارای پرسشنامه ای دقیق و ساختارمند، برخوردار از مطالعه پایایی و روایی دقیق با اندازه گیری سطح متابولیت تریاک در ادرار شرکت کنندگان، سوالات دقیق درباره شکل تریاک مورد مصرف (خام، شیره یا سوخته)، نوع مصرف ( دودی یا بلعیدن) زمان شروع، دفعات ، میزان و مدت زمان مصرف ، سایرارزیابی های دقیق جمعیت شناختی از جمله وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سبک زندگی افراد مورد مطالعه و همچنین، برطرف کننده تردیدها درباره تاثیر احتمالی برخی عوامل همچون استعمال دخانیات که می توانسته مخدوش کننده تاثیر مصرف تریاک در بروز سرطان باشد، بوده است.
تاکید کارگره مونوگراف آژانس بین المللی تحقیقات سرطان بر این موضوع مهم، درحالی صورت می گیرد که طبق مطالعات گذشته، دربین مصرف کنندگان تریاک، مواجهه با سایر عوامل سرطان زا مانند مصرف سیگار،  شیوع بالاتری دارد که این موضوع به عنوان مهم ترین عامل مخدوش کننده، مطرح شده و این تردید وجود داشت که شاید اثرات سرطانزای تریاک در مصرف کنندگان، مربوط به سیگار بوده باشد؛ اما نتایج مطالعه کوهورت گلستان به این تردیدها پایان داده و اثبات کرده که خطر بالای ابتلا به انواع سرطان ها در تمامی زیر گروه های مصرف کننده تریاک اعم از زنان و مردان، افراد سیگاری و غیر سیگاری، و شرکت کنندگان در سطوح بالاتر و پایین تر اقتصادی و اجتماعی وجود دارد.

 

 

فقدان مطالعات دقیق و آینده نگر درباره « ارتباط مصرف تریاک با بروز سرطان» با وجود مصرف بالای تریاک در جهان

با تحقق این رویداد مهم بین المللی، دکتر رضا ملک زاده، بنیانگذار و محقق اصلی مطالعه کوهورت گلستان با اشاره به قرار گرفتن «سرطانزا بودن مصرف تریاک» در گروه «یک» عوامل طبقه بندی شده سرطان در انسان ، طی فرایندی پیچیده،  دشوار، زمانبر و مستند به شواهد دقیق و قوی در مطالعات انسانی گفت: برای اثبات نتایج تحقیقاتی که مطابق با استانداردهای بین المللی مورد تایید معتبرترین مرجع جهانی تحقیقات سرطان باشد، باید سالها تلاش تحقیقاتی گسترده را با همکاری های علمی بین المللی انجام داد و این دستاورد که با نقش بسیار موثر محققان علاقه مند و با انگیزه ایرانی  به ثمررسید ، بیانگرامکان تحقق کارهای تحقیقاتی بزرگ در کشور با وجود مشکلات فراوان و نیازمند صبر و کوشش مستمر است.

 

 

تولید غیرقانونی تریاک در حدود 50 کشور جهان

وی تایید سرطانزا بودن مصرف تریاک در انسان توسط آژانس بین المللی تحقیقات سرطان را درحالی پراهمیت توصیف کرد که تولید و توزیع تریاک با وجود آن که از سال 1961 تحت کنترل درآمده اما همواره، بویژه در دهه گذشته، روند افزایشی داشته است.

به گفته دکتر ملک زاده، تریاک در حدود 50  کشور جهان به طورغیرقانونی تولید می شود و بیش از 80 درصد تریاک غیرقانونی جهان نیز مربوط به افغانستان است. تعداد مصرف کنندگان تریاک در جهان از 20 میلیون نفر در سال 2007 به 42.5 میلیون نفر در سال 2018 رسیده و 76 درصد از 1100 تن تریاک مصرف شده طی سال 2017 مربوط به آسیا بوده است.

حدود 20 درصد کل تریاک تولید شده در جهان خام مصرف می شود

استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اشکال و عوامل مصرف تریاک در جهان نیز گفت:  15 تا 20 درصد از کل تریاک تولید شده در جهان، به صورت خام، مصرف و باقی، به مواد افیونی دیگر و عمدتا هروئین، تبدیل می شود. جنس ، سن ، وضعیت اقتصادی - اجتماعی و مصرف دخانیات نیز از عوامل مهم تاثیرگذار بر مصرف تریاک هستند.
 
ایران بیشترین مصرف کننده تریاک خام در جهان است

معاون تحقیقات وزیر بهداشت گفت: ایران به دلایل تاریخی ، فرهنگی و جغرافیایی (همسایگی با افغانستان به عنوان بزرگترین کشت دهنده خشخاش در جهان) دارای بیشترین مصرف تریاک خام (42 درصد تریاک خام مصرفی جهان) است و پس از ایران، کشورهای افغانستان و پاکستان در رتبه های بعدی قرار دارند.

به گفته رییس پژوهشکده بیماریهای گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران ، حدود 10 درصد ایرانیان بالای 40 سال  تریاک را به سه شکل تفریحی ، تفننی و دائمی مصرف می کنند. تریاک به تنهایی 69 درصد کل مواد مخدر مصرفی در ایران را تشکیل می دهد . میزان مصرف تریاک در شهرهای ایران بین 7  تا  17.5 درصد متغیر بوده و بالاترین میزان مصرف در استانهای گلستان و کرمان است.

 

 

باورهای نادرست درباره اثرات درمانی تریاک

وی از جمله دلایل اصلی مصرف بالای تریاک در جهان و ایران را همچنین، باورهای کاملاً نادرست در مورد اثر درمانی این ماده مخدر دانست و گفت: حتی پزشکان در گذشته های دور جزو تبلیغ کنندگان مصرف تریاک بودند. « گالن» و «اوسلر» پزشکان معروف، تریاک را دارویی مفید معرفی کرده اند.  در کتاب "قانون" ابن سینا نیز به مفید بودن تریاک برای درمان چند بیماری اشاره شده است.

مجاز بودن استفاده از مورفین برای تسکین درد برخی بیماران از نظر طب مدرن

محقق بین المللی سرطان در عین حال یادآور شد: امروزه مورفین که مهمترین آلکالوئید مشتق از تریاک است، به عنوان دارویی بسیار مفید برای تسکین درد در افراد مبتلا به سکته های قلبی و سرطانهای پیشرفته در ایران و جهان مصرف می شود و مصرف یک یا چند بار مورفین در هفته در بیماران با دردهای شدید بویژه بیماران مبتلا به سرطانهای بسیار پیشرفته که بقای کوتاهی خواهند داشت، از نظر طب جدید، مجاز و مفید است.

مصرف طولانی مدت تریاک به هر نوع، شکل و مقدار، سرطانزاست!/ پزشکان از تجویز مصرف طولانی مدت تریاک خودداری کنند

وی افزود: نکته مهم آن است که مصرف طولانی مدت تریاک به هر نوع (خام، شیره و سوخته) ، به هر شکل (بلعیدن و دودی) و به هر میزان (حتی نیم گرم در شبانه روز) باعث بروز بیماری های قلبی عروقی، سکته های قلبی و مغزی و سرطانها می شود و پزشکان باید از تجویز طولانی مدت مصرف تریاک به بیماران خودداری کرده و عوارض غیرقابل جبران آن را به بیماران توضیح دهند.

مطالعه کوهورت گلستان تنها «مطالعه آینده نگر مبتنی بر جمعیت» جهان درباره «تاثیر تریاک بر بروز سرطان»

دکتر ملك زاده در ادامه به سابقه مطالعات درباره تاثیر مصرف طولانی مدت تریاک بر بروز سرطان اشاره کرد و گفت: با وجود سابقه طولاني و حجم قابل توجه مصرف ترياك در جهان، هيچ مطالعه جديد علمي و آينده نگري در مورد ارتباط مصرف این ماده مخدر با سرطانها انجام نشده بود و سه مطالعه اپیدمیولوژیک گذشته نگر، تاثیر مصرف تریاک در افزایش دو برابری خطر بروز سرطان را نشان داده اند.

وی یادآور شد: مطالعه کوهورت گلستان ، به عنوان بزرگترین و مهمترین مطالعه در زمینه ارتباط مصرف تریاک و سرطان (به دلیل آینده نگر و مبتنی بر جمعیت بودن ، داشتن بیش از 8000 شرکت کننده دارای سابقه طولانی مصرف تریاک) وسیعترین ،  دقیق ترین و معتبرترین داده ها را در این زمینه ارائه کرده است.

 

 

 

مهمترین نتایج مطالعه کوهورت گلستان در مورد تأثیر مصرف تریاک بر بروز سرطانها

رهبر و محقق اصلی مطالعه کوهورت گلستان، مهمترین نتایج این مطالعه در مورد تأثیر مصرف طولانی مدت تریاک بر بروز سرطان ها ، بیماری های قلبی عروقی و برخی بیماری های مزمن را چنین برشمرد:

افزایش دو برابری شانس بروز سرطان در انسان

تاثیر مصرف طولانی مدت تریاک در بروز 7 نوع سرطان ریه، حنجره و مثانه ، مری ، معده، لوزالمعده و حلق

ماده سرطان زای تریاک دقیقاً در تریاک خالص یافت می شود و این تصور که تریاک خالص، سرطان زا نیست، کاملاً نادرست است

غلظت ماده خطرناک PAH   (هیدروکربن های آروماتیک چند حلقه ای) موجود در دود تریاک،  در بافتهای سرطانی شرکت کنندگان در مطالعه کوهورت گلستان که  مبتلا به این بیماری بودند، مشاهده شده است. شواهد این مطالعه نشان داده است که غلظت  PAH در بافتهای سرطانی مصرف کنندگان تریاک، حتی تا 25 برابر بیشتر است

متابولیت های تریاک ، در ادرار، مو و خون افرادی که این ماده مخدر را به هر شکل (دودی یا بلعیدن) مصرف کرده اند، مشاهده شده است و بر اساس این شواهد، تریاک ویژگی های اصلی مواد سرطان زا را دارا بوده و انواع مختلف تریاک (خام، سوخته یا شیره) ، ژنوتوکسیک هستند

تریاک، در مقایسه با مصرف دخانیات، ماده بسیار قوی تر و موثرتری در بروز سرطان است و تاثیر تریاک در بروز برخی سرطان ها، از سیگار هم بیشتر است

مصرف طولانی مدت تریاک با افزایش بیماری های قلبی عروقی همراه است. شانس بروز حملات قلبی و سکته های قلبی و مغزی با مصرف تریاک، دو برابر افزایش می یابد

مصرف تریاک، خطر مرگ ناشی از بیماری های قلبی عروقی ، سرطان ها و بیماری های تنفسی را مجموعا تا 86 درصد افزایش می دهد

مقایسه شمار مرگها در بین بیماران دیابتی و غیردیابتی در مطالعه کوهورت گلستان نشان داد که 25 درصد افراد مبتلا به دیابت بدون سابقه مصرف تریاک جان خود را از دست داده اند، اما این میزان در مصرف کنندگان تریاک، 40 درصد بوده است. درحالی که وجود بیماری دیابت، به تنهایی، خطر مرگ را نسبت به غیردیابتی ها ، حدود دو برابر می کند، همزمانی مصرف تریاک و دیابت، این خطر را به 2.76 برابر افراد غیردیابتی بدون سابقه مصرف تریاک  افزایش می دهد. همچنین مصرف تریاک، خطر مرگ زودرس در بیماران دیابتی را به طور کلی حدود 30 درصد افزایش می دهد

مصرف طولانی مدت تریاک خطر مرگ زودرس در بیماران مبتلا به سیروز کبدی را 2.74 برابر افزایش می دهد

 

تاریخچه آژانس بین المللی تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی

آژانس بین المللی تحقیقات سرطان، در 20 مه 1965 ، با قطعنامه مجمع جهانی بهداشت ، به عنوان آژانس تخصصی سرطان سازمان بهداشت جهانی ایجاد شد. مقر آژانس در لیون فرانسه است.  اولین اعضای آن آلمان ، فرانسه ، ایتالیا ، انگلستان و  آمریکا بودند و در حال حاضر 26 کشور : فرانسه ، آلمان ، ایتالیا ، انگلستان ، ایالات متحده ، استرالیا ، اتریش ، بلژیک ، برزیل ، کانادا ، دانمارک ، فنلاند ، هلند ، ایرلند ، ژاپن ، مراکش ، نروژ ، قطر ، کره ، روسیه ، اسپانیا ، سوئد ، سوئیس ، ترکیه ، آرژانتین و ایران عضو دائمی IARC هستند.

ماموریت آژانس بین المللی تحقیقات سرطان به عنوان یک سازمان تخصصی و بین رشته ای سازمان بهداشت جهانی در زمینه سرطان، ترویج همکاری های بین المللی در تحقیقات سرطان است و این سازمان خود را در اجرای اقدامات کنترلی سرطان، مستقیما دخیل ندانسته و تحقیقات درباره درمان یا مراقبت از بیماران مبتلا به سرطان را انجام نمی دهد.

تهیه و تنظیم: فرشته هاشمی

انتهای پیام

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی