هپاتیت اتوایمیون یكی از علل كمتر شایع هپاتیت مزمن (التهاب طولانی مدت كبد) است. در بیماری هپاتیت اتوایمیون، سیستم ایمنی بدن به سلول‌های كبد حمله كرده و سبب التهاب سلول‌های كبدی و در صورت عدم کنترل و درمان، به تدریج باعث مشكلات جدی در كبد می‌شود.

علت بیماری هپاتیت اتوایمیون و یا سایر بیماری‌های اتوایمیون ناشناخته است. اما زمینه ارثی  به همراه عوامل شروع کننده در این بیماری نقش دارد. به عبارت دیگر در فردی كه زمینه ارثی مساعد دارد، باید یك عامل شروع‌كننده (ویروس‌ها، مواد شیمیایی یا سایر عوامل) وجود داشته باشد تا بیماری بروز پیدا كند. این تئوری می‌تواند به این سوال كه چرا اغلب افراد از بدو تولد بیماری را نشان نمی‌دهند، پاسخ دهد.

هپاتیت اتوایمیون شیوع نسبتا كمی دارد، بطوری كه از هر ده هزار نفر یك نفر به این بیماری مبتلا می‌شود. از هر 10  بیمار، 7 نفر زن هستند. بیماری اغلب در زنان دیده می‌شود؛ اما این بیماری را در تمام افراد و همه سنین می‌توان دید، امكان ابتلا به یك و یا چند بیماری اتوایمیون دیگر، در افرادی كه هپاتیت اتوایمیون دارند، نسبت به افراد عادی بیشتر است.

 

علائم بیماری


در بیشتر موارد علایم بالینی هپاتیت اتوایمیون، طی هفته‌ها یا ماه‌ها بتدریج ظاهر می‌شود. در آغاز بیماری، بسیاری از افراد بدون علامت بالینی هستند. شایع‌ترین علایم اولیه، احساس خستگی بیش از حد، احساس ناخوشی و همچنین درد عضلات و مفاصل است كه معمولاً در صبح‌ها بیشتر است. هنگامی كه التهاب كبدی وخیم تر می شود، امكان دارد یرقان (زردی) بروز کند. یرقان (زردی) به معنای زرد شدن پوست و مخاط‌های شخص است. معمولاً هنگامی كه سفیدی چشم‌های‌ فرد مبتلا به سمت زردی می‌رود، متوجه این امر می‌شود. این به علت افزایش ساخته شدن ماده شیمیایی بیلی‌روبین در كبد و یا اختلال و كاهش در رفع آن است  كه در نهایت سبب بالا رفتن غلظت آن در خون می‌شود.

هنگامی كه یرقان (زردی) به علت هپاتیت ایجاد می‌شود، ادرار تیره شده، مدفوع احتمالا کمرنگ و حتی بی‌رنگ یا خاكستری رنگ  و احساس خارش و كاهش اشتها در شخص ایجاد می‌شود. سایر علایم بالینی شامل بزرگی كبد (هپاتو مگالی)، ضایعات پوستی، درد مفاصل، درد شكمی، عروق نابجای پوستی (آنژیومای عنكبوتی)، تهوع و استفراغ هستند. بدون درمان، التهاب مزمن سبب آسیب كبدی شده و می‌تواند به سمت سیروز پیش برود.

سیروز کبدی به وضعیتی گفته می‌شود كه كبد در اثر صدمه ناشی از هپاتیت اتوایمیون سفت شده و سطح كبد كه به طور طبیعی صاف است، ناصاف و دانه دانه می‌شود كه می‌تواند سبب بروز مشكلات جدی كبدی شده و در موارد شدید به نارسایی كبد بینجامد. در بعضی از موارد، علایم بالینی به سرعت در عرض چند روز پیشرفت كرده و سبب هپاتیت حاد می‌شوند.

علایم بیماری حاد، شامل تب، درد شكمی، یرقان (زردی)، تهوع و احساس ناخوشی و بیماری در شخص است. گاهی هپاتیت حاد سیر کندی پیدا كرده و به هپاتیت مزمن تبدیل می‌شود. ولی گاهی اوقات خیلی سریع به سمت نارسایی كبدی پیش می‌رود. علایم بالینی افرادی كه در مراحل پیشرفته بیماری (نارسایی كبد) هستند، شامل جمع شدن مایع در شكم (آسیت)، اختلال هوشیاری و خونریزی‌های گوارشی است.

در بین بیمارانی كه بدون درمان رها می‌شوند. زمان لازم برای پیشرفت بیماری به سوی سیروز از شخصی به شخص دیگر متفاوت است. با درمان، معمولا التهاب كنترل شده و اغلب بیماران آینده خوبی دارند. علایم بالینی هپاتیت اتوایمیون از خفیف تا شدید متغیر هستند. از آنجایی كه هپاتیت ویروسی و هپاتیت دارویی علایم بالینی مشابهی با هپاتیت اتوایمیون دارند، تنها از روی علایم بالینی نمی‌توان بیماری را تشخیص داد و نیاز به انجام تست‌های تكمیلی است.

هپاتیت اتوایمیون یك بیماری عفونی نیست، بنابراین از شخصی به شخص دیگر به هیچ طریق قابل انتقال نیست. البته به علت زمینه ژنتیكی، ابتلا به این بیماری در بعضی از خانواده‌ها بیشتر است.

 

تشخیص بیماری

در اغلب موارد، تشخیص تنها به دنبال آزمایش‌هایی كه در آن آنزیم‌های كبدی مورد بررسی قرار گرفته‌اند، داده می‌شود. هنگامی كه علایم بالینی و آزمایشگاهی نشان دهنده ابتلای فرد به هپاتیت باشند، تست‌های مربوط به هپاتیت و عامل ایجادكننده آن توسط پزشك درخواست می‌شود. تست‌ها معمولا شامل آزمایش خون، تصویربرداری و بیوپسی كبد است.

 

درمان بیماری

 

تقریبا همیشه هپاتیت اتوایمیون نیاز به درمان دارد. مطالعات نشان می‌دهند كه اگر درمان هر چه زودتر شروع شود، سبب بهبود علایم بالینی و توقف آسیب‌های وارده به كبد شده و حتی گاهی اوقات به بهبود صدمات ایجاد شده می‌انجامد. درمان شامل داروهایی است كه سبب كاهش التهاب و سركوب كردن سیستم ایمنی بیش‌فعال می‌شوند.

 معمولا بیماران بعد از حدود 3 سال از شروع درمان به مرحله فروكش بیماری وارد می‌شوند. بعضی از افراد در نهایت می‌توانند درمان را متوقف كنند، اگرچه امكان عود مجدد بیماری نیز می‌رود. امكان دارد درمان با دوز كم در طول سال‌ها (حتی تمام عمر)، بارها شروع و قطع شود.

بعضی از افراد كه فرم خفیف بیماری را دارند ممكن است نیازی به گرفتن دارو نداشته باشند. تصمیم‌گیری برای این که كدام بیمار باید درمان شود و كدام بیمار می‌تواند درمان را متوقف سازد، بر عهده پزشك معالج بوده و به صورت جداگانه و از فردی به فرد دیگر فرق می‌‌كند. افرادی كه درمان دارویی آنها متوقف شده، باید به طور مرتب توسط پزشك خود معاینه و آزمایش شوند، تا در صورت بروز هرگونه علایم جدید، درمان دوباره شروع شود و پیشرفت بیماری متوقف گردد.

به عنوان یك قانون كلی، درمان قطع نمی‌شود، مگر آنكه بیماری به مرحله فروكش رفته و یا درمان شكست بخورد و یا عوارض جانبی شدید در اثر درمان در شخص ظاهر شود. مرحله فروكش بیماری یعنی دیگر شخص علایم بالینی نداشته باشد و تست‌های كبدی نیز در حد طبیعی باشد و در بیوپسی جدید بافت كبدی رو به بهبود باشد. معمولا قبل از آنكه درمان را قطع كنند، یك بیوپسی مجدد از كبد گرفته تا مطمئن شوند كه التهاب بافت كبدی بهتر شده است.

اگر نیاز به شروع درمان نبود: پیگیری‌های مرتب در افرادی كه نیاز به شروع درمان نداشته باشند، توصیه می‌شود. پیگیری‌ها شامل معاینه بالینی و تست‌های خونی، هر چند ماه یك بار است و معمولا حداقل هر 2 سال یك‌بار بیوپسی كبد توصیه می‌شود.

 با درمان مناسب، می‌توان سیستم ایمنی بیش‌فعال را سركوب و در نتیجه بیماری اتوایمیون كبدی را كنترل کرد.  فرد بیمار هرگز نباید داروهای خود را به طور خودسرانه قطع کند.  بعد از قطع داروها توسط پزشك، هر چند ماه یك‌بار باید توسط پزشك معاینه شده و آزمایش خون انجام دهد. مصرف مرتب داروها و ویزیت به موقع پزشك این امكان را می‌‌دهد كه كبد تا حد امكان در وضعیت خوبی باقی بماند.

 

رژیم غذایی

 

 با توجه به این که كبد هر چیزی كه ما می‌‌خوریم و می‌نوشیم را تغییر داده و سم‌زدایی می‌كند، مراعات نوعی رژیم غذایی متعادل ضروری است. معمولا رژیمی توصیه می‌شود كه حاوی چربی و نمک کم باشد و به مقدار كافی پروتئین داشته باشد.

رژیم فاقد غذاهای صنعتی (مثل سوسیس، كالباس و كنسروها) همراه با مصرف زیاد میوه‌ها، سبزیجات و پروتئین‌های مشتق از مرغ، ماهی و منابع گیاهی سودمند و پرهیز از چاق شدن و انجام فعالیت فیزیكی كافی لازم است. چاق شدن بخصوص افزایش دور شكم خطر كبد چرب را افزایش می‌دهد كه خود می‌تواند عوارض بیماری هپاتیت اتوایمیون را بیشتر كند. فعالیت بدنی باید حداقل دو ساعت پس از صرف غذا انجام گیرد. .

 

 

مطالب مشابه