بزرگترین مطالعه محققان ایرانی درباره «میزان شیوع آنتی بادی علیه سندرم حاد تنفسی کرونا ویروس / SARS-CoV-2 ، در جمعیت عمومی و پرخطر در 18 شهر از 17 استان ایران» که نتایج آن طی مقاله ای، 15 دسامبر 2020 در مجله بین المللی « The Lancet Infectious Diseases » منتشر شده، نشان داد: 36 درصد افراد مبتلا در جمعیت شهرهای مورد بررسی، بدون علامت و در حال انتقال ویروس هستند

 

به گزارش پژوهشکده بیماری های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، بیماری COVID-19 ، برای اولین بار در اواخر سال 2019 در «ووهان» چین گزارش شد و سپس در سراسر جهان گسترش یافت. این بیماری تا کنون خود را در سطوح مختلفی از جمله « بدون علائم» ، «علائم خفیف»، «علائم شدید» و «مرگ» نشان داده است. علی رغم انجام مطالعات کارآزمایی بالینی گسترده از جمله مطالعه بسیار بزرگ کارآزمایی بالینی سازمان بهداشت جهانی با همکاری 30 کشور، هنوز هیچ درمان موثر و قطعی برای بیماری کووید-19 شناخته نشده است.

ایران یکی از اولین کشورهایی بود که افزایش موارد ابتلا  در اپیدمی SARS-CoV-2 را مشاهده و اعلام کرد. بر اساس گزارشهای رسمی در ایران، شمار موارد ابتلا به کووید -19  - تا لحظه ثبت این گزارش - به 1.115.770 و شمار مرگها به 52 هزار و 447 مورد رسیده است.  با تشدید موارد ابتلا  و مرگ در موج های بعدی اپیدمی، ایران همانند بسیاری از کشورهای جهان، تا کنون محدودیتهای اجتماعی (شغلی و رفت و آمدی) را در چند مرحله به اجرا گذاشته است.

مطالعهSARS-CoV-2 antibody seroprevalence in the general population and high-risk occupational groups across 18 cities in Iran: a population-based cross-sectional study که با همکاری 42 محقق ایرانی به سرپرستی دکتر رضا ملک زاده، استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو کمیته اجرایی مطالعه کارآزمایی بالینی درمان کووید -19 سازمان بهداشت جهانی انجام شده، در فاز نخست، «میزان شیوع آنتی بادی علیهSARS-CoV-2  در بین جمعیت عمومی و جمعیت پرخطر در معرض کووید-19» را طی فروردین تا پایان اردیبهشت ماه 99 بررسی کرده است.

 

دکتر حسین پوستچی، نویسنده اول مطالعه

مشخصات مطالعه

دکتر حسین پوستچی، پزشک اپیدمیولوژیست، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران و نویسنده اول مطالعه در تشریح مشخصات آن گفت: شرکت کنندگان، حدود 9 هزار نفر از افرادی بودند که به طور تصادفی از بین «جمعیت عمومی» (ثبت نام شده ها در سیستم الکترونیکی سلامت ایرانیان یا مراکز مراقبتهای بهداشتی) و نیز «جمعیت پرخطر» (افرادی که بر اساس طبقه بندی سازمان بهداشت جهانی، به دلیل تماس نزدیک اجتماعی با افراد آلوده از طریق محیط کار، بیشتر در معرض خطر ابتلا به SARS-CoV-2    هستند: شامل پزشکان و پرستاران خط مقدم درمان ، کارکنان بهداشتی غیر خط مقدم ، کارکنان داروخانه ها، رانندگان تاکسی ، کارمندان بانک ها  و صندوقداران سوپرمارکت ها و فروشگاه های زنجیره ای) در 18 شهر از 17 استان ایران ( استانهای شمالی: گرگان، بابل، ساری، رشت،اردبیل، تبریز و ارومیه ؛ استانهای مرکزی: تهران، مشهد، قم، اصفهان، همدان، سنندج و کرمانشاه ؛ استانهای جنوبی : اهواز، کرمان، شیراز و زاهدان ) به عنوان استانهای شاخص میزان عفونت انتخاب شدند.

وی افزود: در این مطالعه 5372 نفر (60 درصد شرکت کنندگان) جزو «افراد دارای مشاغل پرخطر در معرض SARS-CoV-2»  و 3530 نفر ( 40 درصد)  از «جمعیت عمومی» بودند. همچنین 56 درصد شرکت کنندگان ، مرد، سن اغلب افراد بین 30 تا 49 سال بوده است. 28 درصد شرکت کنندگان همزمان با کووید -19، حداقل یک بیماری زمینه ای مزمن، (دیابت، سرطان، تالاسمی، هموفیلی، زوال عقل، بیماری های التهابی روده، پیوند اعضا، و ... ) داشته و 30 درصد افراد مورد مطالعه، تماس اخیر خود با شخصی که دارای بیماری کووید-19 بوده را تایید کرده بودند. سرفه ، تب ، لرز ، آنوسمی (از دست دادن بویایی) ، گلودرد ، سردرد ، تنگی نفس ، درد قفسه سینه ، اسهال ، ورم ملتحمه (قرمز شدن سفیدی چشم) ، ضعف ، میالژی (درد عضلانی) ، آرترالژی (درد مفصلی) و تغییر سطح هوشیاری نیز از جمله علائم مورد بررسی در این مطالعه بوده است.

به گفته نویسنده اول مطالعه حاضر، بررسی آنتی بادی های IgG   و IgM علیه  SARS-CoV-2  در نمونه های خون شرکت کنندگان در مطالعه نیز، با استفاده از کیت های Pishtaz Teb SARS-CoV-2  مورد تأیید سازمان غذا و داروی ایران صورت گرفته و شیوع سرمی، بر پایه نتایج آزمون ELISA  برآورد شده است. همچنین تمام نمونه های خون ، از شهرهای مورد بررسی به تهران منتقل و تستها در یک آزمایشگاه انجام شده است.


یافته های مطالعه درباره «کل جمعیت عمومی و پرخطر» مورد بررسی

 36 درصد «مبتلایان آلوده به ویروس، بدون علامت

دکتر پوستچی سپس در تشریح یافته های به دست آمده از بررسی «کل جمعیت عمومی و پرخطر» در مطالعه گفت : از میان 7 هزار و 754 فردی که به سوالات مربوط به «علائم کووید-19» پاسخ دادند، تست آنتی بادی علیه SARS- CoV-2   در یکهزار و 164 نفر، مثبت بود.

به گفته وی، طبق برآورد این مطالعه،  36 درصد «جمعیت مبتلایان  آلوده به ویروس در 18 شهر مورد بررسی»، «بدون علامت» بودند.

شیوع دو برابری آنتی بادی علیه SARS-CoV-2 در افراد دارای سابقه تماس با مبتلایان

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: شیوع آنتی بادی در بین افرادی که تماس با فرد مبتلا به SARS-CoV-2 را تایید کرده بودند، به طور قابل ملاحظه ای در مقایسه با افرادی که چنین تماسی نداشتند، بالاتر (دو برابر) بود.

نویسنده اول مطالعه همچنین گفت: بیشترین شیوع آنتی بادی مثبت در بین افراد دارای علامت بیماری مربوط  به  دارندگان علائم آنوسمی/ از دست دادن بویایی (75 درصد) و تب (61 درصد) بوده است.

دکتر پوستچی اعلام کرد: همچنین «شیوع آنتی بادی مثبت  SARS-CoV-2 متناسب با تعداد علائم» در بین افرادی که خود، علائم را گزارش کرده بودند، به ترتیب ، در بین افراد بدون علامت 14 درصد،  در افراد دارای علامت خفیف 20 درصد و در افراد دارای علامت شدید 43 درصد بوده است.

 

یافته های مطالعه درباره «کل جمعیت عمومی و پرخطر» مورد بررسی

36درصد «مبتلایان آلوده به ویروس در کل جمعیت مورد بررسی»، بدون علامت

دکتر پوستچی سپس در تشریح یافته های به دست آمده از بررسی کل جمعیت عمومی و پرخطر مورد مطالعه گفت : از میان 7 هزار و 754 فردی که به سوالات مربوط به «علائم کووید-19» پاسخ دادند، تست آنتی بادی علیه SARS-CoV-2  در یکهزار و 164 نفر، مثبت بود.

به گفته وی، طبق برآورد این مطالعه،  36 درصد «جمعیت آلوده به ویروس در 18 شهر مورد بررسی » ، «فاقد علامت» بودند.

شیوع بیشتر آنتی بادی علیه SARS-CoV-2 در افراد دارای سابقه تماس با مبتلایان

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: شیوع آنتی بادی در بین افرادی که تماس با فرد مبتلا به SARS-CoV-2 را تایید کرده بودند، به طور قابل ملاحظه ای در مقایسه با افرادی که چنین تماسی نداشتند، بالاتر (دو برابر) بود.

نویسنده اول مطالعه همچنین گفت: بیشترین شیوع آنتی بادی مثبت در بین افراد دارای علامت بیماری، مربوط  به  دارندگان علائم آنوسمی/ از دست دادن بویایی (75 درصد) و تب (61 درصد) بوده است.

دکتر پوستچی اعلام کرد: همچنین «شیوع آنتی بادی مثبت  SARS-CoV-2 متناسب با تعداد علائم» در بین افرادی که خود، علائم را گزارش کرده بودند، به ترتیب ، در بین افراد بدون علامت 14 درصد،  در افراد دارای علامت خفیف 20 درصد و در افراد دارای علامت شدید 43 درصد بوده است.

 

دکتر مریم درویشیان، نویسنده اول مطالعه

یافته های مطالعه درباره «جمعیت عمومی»

شیوع 17 درصدی آنتی بادی علیه SARS-CoV-2  در «جمعیت عمومی»

دکتر مریم درویشیان، فوق دکترای اپیدمیولوژی از دانشگاه «بریتیش کلمبیا» کانادا، محقق اپیدمیولوژی بیماری های عفونی و دیگر نویسنده اول مطالعه نیز با اشاره به یافته های حاصله درباره «جمعیت عمومی» شهرهای مورد بررسی گفت: میزان شیوع آنتی بادی علیه SARS-CoV-2   در بین جمعیت عمومی (3530 نفر) در 18 شهر مورد بررسی از هفده استان ایران ، 17 درصد بوده است.

بیشترین میزان شیوع آنتی بادی علیه SARS-CoV-2 در افراد 60 سال و بالاتر «جمعیت عمومی»

متدولوژیست ارشد مرکز تحقیقات سرطان استان «بریتیش کلمبیا» کانادا همچنین اضافه کرد: بیشترین میزان شیوع آنتی بادی علیه SARS-CoV-2  ثبت شده در بین گروه های سنی مختلف «جمعیت عمومی» مورد بررسی، با 29 درصد در بین افراد 60 سال و بالاتر مشاهده شد. در بین شرکت کنندگان همین گروه سنی، بیشترین میزان شیوع آنتی بادی مثبت مشاهده شده (22 درصد) در بین افرادی بوده که حداقل یک بیماری همزمان با کووید-19 داشته اند.

شهرهای دارای بیشترین میزان شیوع آنتی بادی اختصاصی SARS-CoV-2 در بین «جمعیت عمومی»

نویسنده اول مطالعه، بالاترین میزان شیوع آنتی بادی علیه کووید-19 در «جمعیت عمومی» مورد بررسی  در مطالعه (3530 نفر) در 18 شهر ایران را نیز مربوط به شهرهای رشت (72 درصد)، قم (58 درصد) ، گرگان (43 درصد) و بابل (22 درصد) اعلام و تاکید کرد: این نتایج بر اساس وزن دهی جمعیت هر شهر (جنس ، سن و اندازه جمعیت) و عملکرد تستها (حساسیت و ویژگی) تعدیل، برآورد و اعلام شده است.

وی گفت: برآوردهای این مطالعه ، تفاوت قابل توجهی (1.7 تا 72 درصد) در میزان شیوع آنتی بادی های اختصاصی SARS-CoV-2  در بین «جمعیت عمومی شهرهای مختلف» نشان داده است.

یافته های مطالعه درباره «جمعیت پرخطر»

شیوع 20 درصدی آنتی بادی علیه SARS-CoV-2   در «جمعیت پرخطر»

محقق اپیدمیولوژی بیماری های عفونی، با استناد به یافته های حاصل از این بررسی، شیوع آنتی بادی اختصاصی SARS-CoV-2   در «جمعیت دارای مشاغل پرخطر در معرض بیماری» (5372 نفر) را 20 درصد اعلام کرد.

صندوقداران فروشگاه ها دارای بیشترین شیوع آنتی بادی مثبت SARS-CoV-2  در «جمعیت پرخطر»

به گفته وی، تفاوت قابل توجهی از نظر میزان شیوع آنتی بادی در بین گروه های شغلی مشاغل پرخطر مشاهده نشده است؛ به طوری که تنوع شیوع آنتی بادی از 18 درصد در بین غیرکارکنان مراقبتهای بهداشتی  تا 22 درصد در بین صندوقداران فروشگاه های زنجیره ای و سوپرمارکتها بوده است.

شهرهای دارای بیشترین میزان شیوع آنتی بادی اختصاصی SARS-CoV-2  در «جمعیت پرخطر»

دکتر درویشیان گفت: بیشترین میزان شیوع آنتی بادی در «جمعیت پرخطر در برابر SARS-CoV-2 » در شهرهای مورد مطالعه، مشابه «جمعیت عمومی» به ترتیب مربوط به شهرهای رشت ، قم، گرگان و بابل بوده است.

 

 


دکتر رضا ملک زاده، نویسنده مسوول مطالعه

نگاهی تحلیلی به یافته های مطالعه
عملکرد سه نوع مقاومت سیستم ایمنی بدن در برابرعفونت ویروس کرونا

دکتر رضا ملک زاده، عضو کمیته اجرایی مطالعه کارآزمایی بالینی درمان کووید -19 سازمان بهداشت جهانی و نویسنده مسوول مطالعه « بررسی میزان شیوع آنتی بادی علیه سندرم حاد تنفسی کرونا ویروس / SARS-CoV-2 ، در جمعیت عمومی و جمعیت پرخطر 18 شهر از 17 استان ایران» در تحلیل یافته های این مطالعه، ابتدا به سه نوع مقاومت سیستم ایمنی بدن در برابر ویروس کرونا اشاره کرد و آن را شامل : مقاومت آنی یا دفع فوری ویروس از بدن که باعث می شود افراد اساسا بیمار نشوند؛ مقاومت آنتی بادی (تولید آنتی بادی IgG  و IgM در بدن در برابر حمله ویروس) و مقاومت سلولی (سلول های خاطره که به هنگام ورود ویروس شروع به تولید آنتی بادی می کنند و  تحقیقات جهانی در زمینه میزان و عمر آنتی بادی سلول های خاطره ادامه دارد) دانست و گفت: در این مطالعه، مقاومت آنتی بادی نوع دوم  /IgG   و  IgM اندازه گیری شده است.

میزان دقت تستهای اندازه گیری «آنتی بادی اختصاصی SARS-CoV-2 » در مطالعه حاضر

استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران، با بیان این که یکی از اهداف مطالعه ما، دستیابی به نتایج دقیق تر در تستها و تخمین میزان ابتلا در جمعیت عمومی و پرخطر « دارای علامت» و «فاقد علامت» بوده است ، گفت: دقت تستهای سرولوژی در این مطالعه،  تا 95 درصد است.

خطر انتشار ویروس توسط جمعیت مبتلای بدون علامت/ بخش بزرگی از جمعیت عمومی ایران هنوز مستعد ابتلا به کروناست

وی در ادامه با اشاره به شیوع 17 و 20 درصدی آنتی بادی اختصاصی SARS-CoV-2  به ترتیب در «جمعیت عمومی» و «جمعیت پرخطر» 18 شهر مورد بررسی ایران در این مطالعه و همچنین پیش بینی «فاقد علامت بودن 36 درصد کل جمعیت آلوده به ویروس در شهرهای مورد بررسی» را به معنای انتشار ویروس توسط این افراد در سطح جامعه دانست  و گفت: این یافته، شواهد محکمی برای این نتیجه گیری ارائه می کند که شیوع آنتی بادی اختصاصیSARS-CoV-2   ، احتمالاً  بیشتر از شیوع گزارش شده  بر اساس موارد تایید شده با تست پی سی آر در ایران است و بخش بزرگی از جمعیت کشور هنوز با ویروس کرونا تماس نداشته و مستعد ابتلا هستند.

چرا اپیدمی کرونا در جهان و ایران ، مهار نشده است؟

دکتر ملک زاده درباره اهداف و اهمیت مطالعه نیز گفت: بر اساس تاکید سازمان بهداشت جهانی، سنجش میزان آنتی بادی های اختصاصی SARS-CoV-2 در بین جمعیت می تواند روند انتشار بیماری با گذشت زمان را که به شدت به تعاملات اجتماعی و رعایت پروتکلهای بهداشتی بستگی دارد، نشان دهد. همچنین ارزیابی دائمی جمعیت مستعد ابتلا به ویروس که هنوز آلوده نیستند، سطوح مواجهه جمعیت با ویروس و نیز شمار مبتلایان بدون علامت، بسیار مهم است.

به گفته نویسنده مسوول مطالعه حاضر، اساسا، یکی از دلایل عدم مهار کامل عفونت کرونا ویروس در جهان، وجود شمار زیادی از افراد مبتلا به عفونت فاقد علائم بالینی است که در حال انتشار ویروس در سطح جامعه و خانواده ها هستند و بر خلاف افراد مبتلای دارای علائم بالینی و تحت قرنطینه، این افراد تحت هیچ قرنطینه ای هم قرار ندارند.

« شیوع یکسان  آنتی بادی اختصاصی COVID-19  در بین دو جمعیت  پرخطر و عمومی» چه هشداری می دهد؟

دکتر ملک زاده همچنین به  شیوع مشابه آنتی بادی اختصاصی COVID-19 در میان جمعیت «مشاغل پرخطر در معرض کووید -19» و جمعیت «عمومی» اشاره کرد و گفت: این یافته بیانگر آن است که مسیر انتقال و انتشار ویروس عمدتا از «جمعیت عمومی» به سمت « جمعیت پرخطر» است، بدان معنا که بیشترین عامل انتشار ویروس، اجتماعات خانوادگی یا اجتماعات وسیعتر است و کنترل جمعیت عمومی – بخصوص افراد فاقد علامت که در حال جابجایی ویروس و انتشار آن هستند  -  بسیار اهمیت دارد.
استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: دیگر پیام یافته می تواند این باشد که اقدامات انجام شده برای کنترل عفونت در بین کارکنان مشاغل پرخطر در برابر کووید -19 احتمالا کافی نبوده یا سیاستهای بهداشتی و پروتکلهای مصوب، به طور مناسب رعایت نشده که البته برداشت دوم از این یافته، نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.
نویسنده مسوول مطالعه، در همین باره همچنین تاکید کرد: برای جلوگیری از افزایش بالقوه بار بیماری کووید -19 در بیمارستان های سراسر کشور از طریق کاهش موارد ابتلا و مرگ و میرها، به ویژه در موج های احتمالی بعدی، باید سیاست های بهداشت عمومی و تجهیزات محافظتی شخصی کافی در بین کارکنان خط مقدم درمان بیماری، به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.

 

آیا مبتلایان بهبود یافته دوباره مبتلا می شوند؟

 

به گفته وی، شواهد علمی نشان داده که حتی برخی مبتلایان که تست آنها مثبت بوده، پس از بهبودی و منفی شدن تست ، علائم ابتلا به ویروس را مدتها بعد نیز نشان می دهند که این هم، به معنای ابتلای مجدد فرد نیست ، بلکه علائم قبلی بیماری است که همچنان نمایان می شود؛ هرچند که تحقیقات در این زمینه نیز برای نتیجه گیری کاملا قطعی ادامه دارد.

چرا بهبود یافتگان هم باید ماسک بزنند و پروتکلها را رعایت کنند؟

عضو کمیته اجرایی مطالعه کارآزمایی بالینی درمان کووید -19 سازمان بهداشت جهانی، درباره ضرورت رعایت پروتکلهای بهداشتی توسط حتی بهبود یافتگان از بیماری کووید -19، گفت: آنتی بادی در بدن فرد آلوده به ویروس،  یک ماه بعد از ابتلا به عفونت افزایش می یابد و به اوج می رسد. این در واقع مرحله اول تولید آنتی بادی است که سیستم ایمنی فرد برای مبارزه با ویروس و دفع آن، تلاش می کند و پس از دفع ویروس، غلظت آنتی بادی کاهش می یابد، ولی تولیدش ادامه دار است و اصلا به صفر نمی رسد و اگر فرد مبتلا،  تماس مجدد با ویروس داشته باشد، آنتی بادی دوباره افزایش می یابد. این حالت برای بسیاری از عفونت های دیگر نیز وجود دارد و معنایش ابتلای مجدد به عفونت نیست.

وی افزود: اما نکته مهم آن است که حتی افراد مبتلای بهبود یافته که تستشان منفی شده و بدنشان دارای آنتی بادی است هم، ممکن است دوباره در معرض ویروس قرار گیرند و ویروس را بدون داشتن علائم بالینی، منتقل کنند. همچنین از آن جا که ویروس کرونا، تا کنون جهش های متعددی داشته، تحقیقات در حال بررسی این موضوع است که آیا احتمال ابتلای مجدد بهبود یافتگان به ویروس جهش یافته کرونا وجود دارد یا نه؟ به همین دلیل است که تاکید داریم همه افراد چه آنها که مبتلا شده و بهبود یافته اند و چه آنها که مبتلا نشده اند باید ماسک بزنند،  فاصله ها را رعایت کنند و دستها را مرتب بشویند.

نامشخص بودن فراوانی موارد «ابتلای بدون علامت» و «میزان شیوع عفونت سندرم حاد تنفسی کرونا ویروس » در غیاب این مطالعات

وی با بیان این که تا کنون، هیچ مطالعه ای در ایران، «شدت اپیدمی» و «میزان شیوع» در این حجم از نمونه را بررسی و برآورد نکرده است، به اهمیت این نوع مطالعات اشاره کرد و گفت: درغیاب این مطالعات، فراوانی موارد «ابتلای بدون علامت» و «میزان شیوع عفونت سندرم حاد تنفسی کرونا ویروس » در  جمعیت عمومی و جمعیت پرخطر در برابر بیماری، نامشخص و ناکافی بوده است. همچنین در بیشتر مطالعات قبلی، برآورد شیوع کلی، بر اساس مناطق جغرافیایی طبقه بندی نشده و به عنوان مثال ، شهرهای یک استان یا یک کشور و تغییرات بالقوه نرخ عفونت در مناطق مختلف را در نظر نگرفته اند. درحالی که در مطالعه حاضر، میزان شیوع آنتی بادی های اختصاصی SARS-CoV-2- برای کل جمعیت عمومی ، جمعیت عمومی بر اساس شهر ، جمعیت کلی و پرخطر بر اساس نوع شغل ، جمعیت پرخطر بر حسب شهر و همه افراد برآورد شده است.

تاثیر انجام این مطالعات در سیاستگذاری های  بهداشتی دقیق تر

عضو کمیته اجرایی مطالعه کارآزمایی بالینی درمان کووید -19 سازمان بهداشت جهانی، با اشاره به انجام مطالعات اپیدمیولوژی مشابه در کشورهای دیگر برای تخمین جمعیت مبتلایان باعلامت و بی علامت، از جمله در هند، آمریکا و ... گفت: این مطالعات به دلیل اهمیت نتایج آنها برای سیاستگذاری های بهداشتی دقیق تر، در بسیاری از کشورها در حال انجام است.


به گزارش پژوهشکده بیماری های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، مطالعه حاضر، با همکاری زهرا محمدی، (علوم پزشکی تهران) ، آمنه شایان راده، (علوم پزشکی تهران)، علیرضا دلاوری (علوم پزشکی تهران)، ، ایاد بهادری منفرد (علوم پزشکی شهید بهشتی)، سعید اسلامی (علوم پزشکی مشهد)، شقایق حق جو جوانمرد (علوم پزشکی اصفهان)،  ابراهیم شکیبا (علوم پزشکی کرمانشاه)، فرید نجفی (علوم پزشکی کرمانشاه) محمد حسین صومی (علوم پزشکی تبریز)، امیر امامی (علوم پزشکی شیراز) ، نادر صاکی (علوم پزشکی جندی شاپور اهواز)، احمد حرمتی (علوم پزشکی قم) علیرضا انصاری مقدم (علوم پزشکی زاهدان) ، جمشید چراتی یزدانی (علوم پزشکی ساری) ، غلامرضا روشندل (علوم پزشکی گلستان)، ایرج محبی (علوم پزشکی ارومیه ) ، فریبرز منصور قناعی (علوم پزشکی گیلان)، منوچهر کرمی (علوم پزشکی همدان)، حمید شریفی (علوم پزشکی کرمان )، فرهاد پورفرضی (علوم پزشکی اردبیل)، ابراهیم قادری (علوم پزشکی کردستان)، رضا قدیمی (علوم پزشکی بابل) ، ساره  اقتصاد (علوم پزشکی تهران) ، احمد رضا نیاورانی (علوم پزشکی تهران)، علی علی عسگری (علوم پزشکی تهران)، آناهیتا صادقی (علوم پزشکی تهران)، مجید سروری (علو م پزشکی تهران)، امیر انوشیروانی (علوم پزشکی تهران) ، محمد امانی (علوم پزشکی تهران)، سوده کاوه (علوم پزشکی تهران)، اکبر فیض ثانی (علوم پزشکی تهران)، پیام طبرسی ( علوم پزشکی شهید بهشتی) ، حسین کیوانی (علوم پزشکی ایران)، ملینه مارکاریان (علوم پزشکی تهران)، فاطمه شفیقیان (علوم پزشکی تهران)، علیرضا سیما (علوم پزشکی تهران)، علیرضا سجادی (علوم پزشکی تهران)، امیر رضا رادمرد (علوم پزشکی تهران)، علی مکداد (دانشگاه واشنگتن) مریم شرفخواه (علوم پزشکی تهران)، انجام شده است.

نویسنده :فرشته هاشمی

 

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی