سلیاک

سلیاک

تاریخ انتشار: : ۱۳۹۰/۲/۲۱ ۲۲:۰۷6296 مرتبه خوانده شده
بیماری سلیاک در شرایطی ایجاد میشود که سیستم ایمنی بدن واکنشی غیر طبیعی نسبت به پروتئینی به نام گلوتن نشان میدهد و این واکنش باعث آسیب رسیدن به روده کوچک میگردد.گلوتن در گندم , جو , جو سیاه و بعضی غذاهای آماده یافت میشود.
روده کوچک محل جذب مواد غذایی است.بنابراین آسیب به دیواره روده باعث ایجاد مشکل در جذب مواد غذایی ضروری بدن مشود.و باعث سوء جذب میگردد.اگرچه سلیاک به طور کامل قابل درمان نیست اما اجتناب از مصرف گلوتن باعث پیشگیری از آسیب روده و سوء جذب میگردد.سلیاک در هر دوجنس و در هر سنی میتواند ایجاد شود.

علایم و نشانه ها:علایم و نشانه ها ی سوء جذب از فردی به فرد دیگر متفاوت است.در نوع ضعیف ممکن است علامت قابل مشاهده ای وجود نداشته باشد اما در تستهای ازمایشگاهی نشانه های سوء جذب دیده شود مانند کم خونی که میتواند نتیجه کاهش جذب آهن باشد.
اما برخی دیگر از افراد علایم شدید تری دارند که شامل اسهال , کاهش وزن , درد شکم , نفخ , استئوپروز و علایم و نشانه ها ی دیگر است که در نتیجه کمبود ویتامینها و مواد غذایی دیگر ایجاد شده اند.برخی بیماریها با سلیاک همراهی دارند:

◊ درماتیت هرپتی فرم
◊ دیابت ملیتوس
◊ مشکلات تیروئید (اغلب هیپرتیروئیدیسم )
◊ افسردگی , خستگی و بیماریهای عصبی
◊ آرتریت
◊ بیماریهای کبد

علل: فاکتورهای ژنتیکی تاثیر بسزایی در ایجاد سلیاک در گروه خاصی از افراد مثلا در سفید پوستان اروپای شمالی دارند.افرادی که ژنهای خاص مربوط به تنظیم سیستم ایمنی (HLA DQ2 and HLA DQ8)را به ارث میبرند نسبت به افراد دیگر با احتمال بیشتری به سلیاک مبتلا میشوند.

تشخیص:
تشخیص سلیاک به علت شباهت علایم و نشانه ها به سایر بیماریها , مشکل است.اما خوشبختانه تستهای آزمایشگاهی مناسبی برای تشخیص این بیماری در دسترس است.

تستهای خونی
از تستهای خونی برای اندازه گیری سطح خونی آنتی بادی های مرتبط با سلیاک استفاده میشود.
IgA EMA
IgA tTG

قبل از انجام این تستها لازم است که فرد رژیم غذایی نرمال داشته باشد چون با اجتناب از مصرف گلوتن سطح خونی آنتی بادی ها نرمال نشان داده خواهد شد.

بیوپسی از روده باریک
اگر تست خون مثبت بود,تشخیص سلیاک باید با یک بیوپسی از روده باریک تایید شود.این نمونه معمولا توسط آندوسکوپی فوقانی تهیه میشود.
بیوپسی روده کوچک کسانی که مبتلا به سلیاک هستند شکل خاصی دارد که توسط میکروسکوپ قابل تشخیص است.در حالت نرمال سطح داخلی روده حالت انگشتی دارد که به آن ویلی گفته میشود.ویلی ها باعث افزایش سطح جذب در روده میشوند .در روده افراد مبتلا به سلیاک دیلی ها صاف میشوند.وقتی که گلوتن از رژیم غذایی حذف میشود , ویلی ها به شکل نرمال برمیگردند.
برخی پزشکان توصیه میکنند که بیوپسی روده پس از چند ماه رژیم غذایی فاقد گلوتن دوباره تکرار شود تا نرمال شدن شکل ویلی ها بررسی گردد.اگر بعد از گذشت چند ماه رژیم غذایی فاقد گلوتن نسبت به تشخیص شکی وجود داشته باشد باید دوباره به فرد رژیم غذایی دارای گلوتن داده شود و بیوپسی تکرار شود تا صاف شدن دوباره ویلی ها دیده شود.

تست های سوء جذب
فرد دارای سلیاک باید از نظر کمبود های غذایی هم بررسی گردد.تست خون جهت بررسی فقر آهن , اسید فولیک ,ویتامین ب 12 , کلسیم , ویتامین د , و ویتامین کا انجام میشود.برخی متخصصین بررسی تراکم استخوان را نیز توصیه میکنند.این تست دردناک نیست و شبیه گرفتن عکس رادیوگرافی است.اگر در این تست نشان داده شود که فرد با کاهش تراکم استخوان مواجه شده است , باید درمان جهت جبران تراکم استخوان برایش انجام شود.

درمان:رژیم فاقد گلوتن مهمترین درمان سلیاک است .افرادی که سوء تغذیه دارند باید مکملهای غذایی مناسب دریافت کنند.رعایت رژیم فاقد گلوتن سخت است و نیاز به برنامه ریزی دقیق دارد.گلوتن ماده ای است که در اغلب دانه های غلات ( گندم , جو , جو سیاه ) و به عنوان ماده افزودنی غذاهای آماده یافت میشود.

مشورت با یک متخصص تغذیه سلیاک ,میتواند راهنمای خوبی برای تنظیم رژیم غذایی فرد سلیاکی باشد.

در کل:

از غذاهای دارای گندم, جو , جو سیاه باید اجتناب شود.
مصرف سویا , برنج , ذرت , سیب زمینی مشکلی ندارد.
هنگام خرید غذاهای آماده به برچسب آنها دقت شود و از مصرف غذاهای آماده حاوی نگهدارنده و امولسیونر که ممکن است حاوی گلوتن باشند اجتناب شود.
بسیاری از مبتلایان به سلیاک به طور ثانویه عدم تحمل لاکتوز دارند و ممکن است نتوانند لبنیات را به خوبی تحمل کنند.اگر علایم بیمار سلیاکی با خوردن لبنیات تشدید میشود لازم است از خوردن آن اجتناب کند.
از خوردن جوسیاه باید اجتناب شود مگر اینکه روی بسته بندی آن قید شده باشد که فراورده فاقد گلوتن است.

آیا رژیم فاقد گلوتن ضروری است؟
اگرچه برای افراد مبتلا به سلیاکی که بی علامتند رعایت رژیم فاقد گلوتن سخت است.اما حتی در افراد فاقد علامت نیز رعایت این رژیم ضرورت دارد چون:

◊رعایت رژیم فاقد گلوتن باعث میشود که فرد احساس انرژی بیشتری کند و سرحالتر باشد

◊علاوه بر داشتن احساس بهتر, کمبودهای تغذیه ای افراد مبتلا به سلیاک در صورت مصرف گلوتن علامت دار میشود.(مثل آنمی ناشی از فقر آهن و کاهش تراکم استخوان ناشی از کمبود ویتامین د )

◊سلیاک در صورت عدم درمان میتواند باعث ایجاد سرطان در دستگاه گوارش شود.ریسک سرطان در صورت رعایت رژیم فاقد گلوتن کاهش میابد.

◊ خانمهای باردار با سلیاک در مان نشده دارای ریسک بیشتری برای به دنیا آوردن نوزادان کوچکتر از نرمال هستند.

اثرات پوستی
سلیاک میتواند با برخی بیماریهای پوستی همراهی داشته باشد که درماتیت هرپتی فرم شایعترین آنهاست.این بیماری پوستی با ضایعات خارش دار و برجسته و آبدار در نواحی آرنج , زانو , باسن , پایین کمر , صورت , گردن , اندامها و حتی داخل دهان مشخص میشود.ناراحت کننده ترین علایم آن خارش و سوزش است که در زمان ترکیدن ضایعات تشدید میشود.این ضایعات با حذف گلوتن از رژیم غذایی بهبود میابند.البته ممکن است بهبود کامل علایم به چند هفته وقت نیاز داشته باشد.گاهی درمان خوراکی داپسون نیز توصیه میگردد.

توصیه هایی برای اعضاء خانواده
رعایت رژیم غذایی فاقد گلوتن برای اعضاء خانواده فرد سلیاکی نیز دردسرساز است.البته با تمرین و تجربه بعد از مدتی غذاهای فاقد گلوتن برای فرد و خانواده شناخته تر میشوند .غذا خوردن خارج از خانه برای فرد سلیاکی مناسب نیست اگرچه رستورانهایی وجود دارند که منوی غذای فاقد گلوتن دارند.
با توجه به زمینه ارثی این بیماری ,خانواده فرد مبتلا باید درمورد ریسک بالای سلیاک آگاه باشند.اقوام درجه یک بیمار(والدین ,برادران , خواهران,فرزندان) باید آزمایش شوند خصوصا اگر کوچکترین علامتی از سلیاک داشته باشند.همانطور که قبلا توضیح دادیم تست مناسب برای تشخیص این بیماری اندازه گیری آنتی بادی در خون است.





به روز شده: : ۱۳۹۰/۱۰/۲۱ ۱۸:۴۶
برچسب‌ها: دانستنی   درمان   سلیاک